Wstęp
Jeśli kochasz hortensje i chcesz, by co roku zachwycały bujnymi kwiatami, sierpień to miesiąc, na który musisz szczególnie uważać. Właśnie teraz rośliny przygotowują się do zimy i jednocześnie gromadzą siły na przyszły sezon. To moment, gdy odpowiednie nawożenie może zadecydować o kondycji krzewów i obfitości kwitnienia w kolejnym roku. Wielu ogrodników nie zdaje sobie sprawy, jak kluczowe są te letnie tygodnie – a błędy popełnione teraz mogą odbić się dopiero za kilka miesięcy. W tym artykule pokażę ci, jak wykorzystać ten okres, by twoje hortensje były zdrowsze i piękniejsze niż kiedykolwiek.
Najważniejsze fakty
- Sierpień to czas, gdy hortensje kończą kwitnienie, ale zaczynają gromadzić składniki odżywcze na przyszły sezon – odpowiednie nawożenie teraz zapewni obfite kwiaty w przyszłym roku
- Kluczowe składniki to fosfor i potas – wzmacniają system korzeniowy i zwiększają mrozoodporność, podczas gdy azot należy ograniczać
- Naturalne nawozy jak fusy kawowe, biohumus czy gnojówka z pokrzywy działają łagodnie i kompleksowo, nie zaburzając delikatnej równowagi gleby
- Ściółkowanie korą sosnową to podwójna korzyść – chroni korzenie i lekko zakwasza glebę, co jest szczególnie ważne dla niebieskich odmian
Dlaczego sierpień to kluczowy miesiąc na nawożenie hortensji?
Sierpień to moment, gdy hortensje kończą intensywne kwitnienie, ale wciąż przygotowują się do kolejnego sezonu. Właśnie teraz rośliny zaczynają gromadzić składniki odżywcze, które wykorzystają w przyszłym roku. Jeśli przegapisz ten okres, krzewy mogą wejść w zimę osłabione, co odbije się na ich kondycji i kwitnieniu. Dobrze odżywiona hortensja w sierpniu to gwarancja bujnych kwiatów w przyszłym sezonie – dlatego nie wolno zaniedbać tego zabiegu.
Jak przygotować rośliny do jesieni i kolejnego sezonu
Pod koniec lata hortensje potrzebują szczególnej troski. Nawóz stosowany w sierpniu powinien być bogaty w fosfor i potas, które wzmacniają system korzeniowy i pomagają roślinie przetrwać zimę. Warto sięgnąć po naturalne rozwiązania, takie jak kompost czy biohumus – działają łagodnie, ale skutecznie. Pamiętaj też o ściółkowaniu korą sosnową, która nie tylko zatrzymuje wilgoć, ale też lekko zakwasza glebę, co hortensje uwielbiają. Dobrze przygotowana roślina lepiej zniesie mrozy i wiosną szybciej ruszy z wegetacją.
Znaczenie składników odżywczych w końcówce lata
W sierpniu hortensje szczególnie potrzebują potasu, który zwiększa ich mrozoodporność i poprawia jakość pąków kwiatowych. Równie ważny jest fosfor – odpowiada za rozwój korzeni i wpływa na obfitość kwitnienia w przyszłym roku. Azot natomiast należy ograniczyć, bo pobudza wzrost liści kosztem przygotowania do zimy. Naturalne nawozy, jak np. wyciąg z pokrzywy czy popiół drzewny (ostrożnie – tylko dla różowych odmian!), dostarczą tych składników w idealnych proporcjach, nie zaburzając delikatnej równowagi gleby.
Odkryj, jak stworzyć przytulną strefę relaksu w salonie, gdzie cisza, kawa i wygodna sofa zapraszają do odpoczynku.
Naturalne nawozy do hortensji – które wybrać w sierpniu?
W sierpniu hortensje potrzebują specjalnego menu, które przygotuje je do zimy i zapewni obfite kwitnienie w przyszłym roku. W przeciwieństwie do wiosennych nawozów azotowych, teraz stawiamy na fosfor i potas, które wzmacniają system korzeniowy i zwiększają mrozoodporność. Najlepsze będą naturalne rozwiązania – działają łagodnie, nie powodują przenawożenia i dodatkowo poprawiają strukturę gleby. Pamiętaj, że w przypadku hortensji równie ważne co skład odżywczy jest utrzymanie odpowiedniego pH gleby – dla większości odmian optymalne to 4,5-5,5.
| Nawóz | Główne składniki | Dawkowanie |
|---|---|---|
| Fusy kawowe | Azot, kwasy organiczne | 2 łyżki na krzew co 2 tygodnie |
| Wywar z pokrzywy | Krzem, żelazo, potas | Rozcieńczony 1:10, co 3 tygodnie |
| Kompost | Kompleks składników | 5 cm warstwa pod krzewem |
Fusy kawowe – źródło azotu i regulator pH gleby
Fusy po porannej kawie to skarb dla hortensji, szczególnie tych niebieskich. Zawierają nie tylko azot potrzebny do wzrostu, ale także naturalne kwasy organiczne, które delikatnie zakwaszają glebę. To właśnie niskie pH odpowiada za intensywny niebieski kolor kwiatów. Fusy najlepiej wymieszać z wierzchnią warstwą gleby lub dodać do kompostu. Pamiętaj jednak o umiarze – nadmiar może prowadzić do zbyt dużego zakwaszenia. Dla średniej wielkości krzewu wystarczy 2-3 łyżki fusów co 10-14 dni.
„Hortensje posypane fusami kawowymi w sierpniu mają średnio o 30% więcej pąków kwiatowych w następnym sezonie” – potwierdzają badania ogrodnicze.
Pokrzywa i skrzyp – bogactwo krzemionki i mikroelementów
Gnojówka z pokrzywy to must have w ogrodzie każdego miłośnika hortensji. Zawiera nie tylko potas i żelazo, ale przede wszystkim krzemionkę, która wzmacnia ściany komórkowe roślin, zwiększając ich odporność na choroby i mróz. Skrzyp polny działa podobnie, a przy okazji odstrasza mszyce. Najlepszy efekt daje połączenie obu roślin – garść świeżej pokrzywy i skrzypu zalej wodą (1:10) i odstaw na 2 tygodnie. Gotowy wywar rozcieńczaj (1:5) i podlewaj rośliny co 3 tygodnie aż do września.
Pamiętaj, że naturalne nawozy działają wolniej niż syntetyczne, ale ich efekt jest trwalszy i bardziej kompleksowy. W sierpniu warto połączyć kilka metod – np. ściółkowanie korą sosnową z podlewaniem gnojówką roślinną i dokarmianiem fusami. Taka kuracja zapewni hortensjom wszystko, czego potrzebują przed zimą i na starcie nowego sezonu.
Dowiedz się, jakie warzywa wysiać w czerwcu, aby cieszyć się obfitym jesiennym zbiorem.
Domowy nawóz z płatków owsianych – przepis na bujne kwiaty
Płatki owsiane to zapomniany skarb w ogrodnictwie, szczególnie dla hortensji. W sierpniu, gdy rośliny przygotowują się do zimy i kolejnego sezonu, ten prosty składnik potrafi zdziałać cuda. Owies zawiera idealną mieszankę fosforu, potasu i mikroelementów, które wzmacniają system korzeniowy i poprawiają mrozoodporność. Co ważne, działa łagodnie, nie ryzykując przenawożenia, które w tym okresie mogłoby być groźne dla roślin.
Jak przygotować i stosować odżywkę owsianą
Przygotowanie nawozu z płatków owsianych jest banalnie proste. Wystarczy 1 szklanka płatków owsianych górskich (nie błyskawicznych!) zalać 2 litrami letniej wody i odstawić na 24 godziny. Po tym czasie przecedzamy płyn przez gazę i rozcieńczamy z wodą w proporcji 1:5. Tak przygotowanym roztworem podlewamy hortensje co 10-14 dni, zużywając około 1 litra na średniej wielkości krzew. Najlepsze efekty osiągniemy stosując nawóz wieczorem, po podlaniu rośliny – wtedy składniki odżywcze lepiej się wchłoną.
| Składnik | Działanie | Korzyści dla hortensji |
|---|---|---|
| Fosfor | Wzmacnia korzenie | Lepsze przygotowanie do zimy |
| Potas | Zwiększa mrozoodporność | Więcej pąków kwiatowych |
| Magnez | Wspomaga fotosyntezę | Intensywniejsze kolory kwiatów |
Dlaczego owies działa tak korzystnie na hortensje
Płatki owsiane to naturalne źródło krzemionki, która wzmacnia ściany komórkowe roślin, czyniąc je bardziej odpornymi na choroby i niekorzystne warunki atmosferyczne. Dodatkowo, podczas rozkładu owsa w glebie powstają korzystne związki humusowe, które poprawiają jej strukturę i zdolność do magazynowania wody. To szczególnie ważne dla hortensji, które uwielbiają wilgotne podłoże. Co ciekawe, owies zawiera też naturalne fitohormony roślinne, które delikatnie stymulują rozwój korzeni bocznych – kluczowych dla pobierania składników odżywczych.
W przeciwieństwie do wielu innych domowych nawozów, odżywka owsiana nie zmienia znacząco pH gleby, co jest istotne dla utrzymania odpowiedniego koloru kwiatów. Można ją bezpiecznie stosować zarówno pod odmiany niebieskie, jak i różowe, bez ryzyka przypadkowej zmiany ich barwy. Pamiętaj tylko, by nie stosować płatków instant ani tych z dodatkami smakowymi – tylko czyste, naturalne płatki owsiane górskie dadzą najlepsze efekty.
Poznaj najłatwiejsze w uprawie krzewy owocowe, które wymagają minimalnego wysiłku, a oferują smaczne i zdrowe plony.
Biohumus – naturalna moc dla hortensji
Biohumus to czarne złoto ogrodników, które w sierpniu potrafi zdziałać cuda z hortensjami. Ten naturalny nawóz, powstający z przetworzenia materii organicznej przez dżdżownice, zawiera kompletną mieszankę składników odżywczych w idealnych proporcjach dla hortensji. W przeciwieństwie do nawozów sztucznych, działa łagodnie, nie ryzykując przenawożenia, które w tym okresie mogłoby być szczególnie groźne. Co ważne, biohumus nie tylko odżywia rośliny, ale także poprawia strukturę gleby, zwiększając jej zdolność do magazynowania wody – a to kluczowe dla hortensji, które uwielbiają wilgotne podłoże.
Jak stosować humus z dżdżownic w sierpniu
W sierpniu biohumus najlepiej stosować w formie płynnej, rozcieńczony z wodą w proporcji 1:10. Podlewamy rośliny wieczorem, po wcześniejszym zwilżeniu gleby, zużywając około 3-5 litrów roztworu na średniej wielkości krzew. Zabieg powtarzamy co 2-3 tygodnie, ostatni raz na początku września. W przypadku gleb bardzo ubogich można dodatkowo wymieszać suchy biohumus z wierzchnią warstwą ziemi wokół rośliny – około 1-2 garści na krzew. Pamiętaj, że biohumus działa wolniej niż nawozy sztuczne, ale jego efekty są trwalsze i bardziej kompleksowe.
Korzyści z regularnego stosowania biohumusu
Systematyczne stosowanie biohumusu przynosi hortensjom wiele korzyści. Przede wszystkim wzmacnia system korzeniowy, co jest kluczowe przed zimą. Zawarte w nim kwasy humusowe i fulwowe poprawiają przyswajalność składników mineralnych z gleby, nawet tych już w niej obecnych. To szczególnie ważne w przypadku starszych krzewów, które często rosną w wyjałowionej ziemi. Biohumus zawiera też naturalne stymulatory wzrostu i pożyteczne mikroorganizmy, które chronią rośliny przed chorobami. „Hortensje nawożone biohumusem mają średnio o 40% więcej pąków kwiatowych w następnym sezonie” – potwierdzają obserwacje doświadczonych ogrodników.
Kiedy i jak często nawozić hortensje w sierpniu?
Sierpień to ostatni dzwonek na skuteczne nawożenie hortensji przed zimą. W tym miesiącu rośliny intensywnie gromadzą składniki odżywcze na przyszły sezon. Optymalna częstotliwość to 2-3 aplikacje nawozów, w odstępach 10-14 dni. Pierwsze nawożenie wykonujemy na początku miesiąca, ostatnie – najpóźniej w trzecim tygodniu sierpnia. Późniejsze dokarmianie mogłoby pobudzić roślinę do wzrostu, co osłabiłoby ją przed zimą. Najlepszą porą dnia jest wieczór, gdy temperatura spada, a słońce nie operuje już tak intensywnie.
Optymalny harmonogram nawożenia pod koniec lata
Dla uzyskania najlepszych efektów warto trzymać się sprawdzonego schematu:
- Pierwszy tydzień sierpnia – nawóz bogaty w fosfor (np. mączka kostna)
- Drugi tydzień sierpnia – potas (np. popiół drzewny dla różowych odmian)
- Trzeci tydzień sierpnia – kompleksowy nawóz organiczny (biohumus lub kompost)
Pamiętaj, że każdy nawóz należy stosować na wilgotną glebę – najlepiej po deszczu lub wcześniejszym podlaniu. W przypadku suszy konieczne jest obfite nawodnienie przed i po aplikacji nawozu.
Objawy przenawożenia – na co zwrócić uwagę
Zbyt intensywne nawożenie w sierpniu może przynieść więcej szkody niż pożytku. Pierwsze sygnały ostrzegawcze to:
| Objaw | Możliwa przyczyna | Działanie |
|---|---|---|
| Żółknięcie liści | Nadmiar azotu | Zaprzestań nawożenia, obficie podlewaj |
| Brązowe plamy na brzegach liści | Przesolenie gleby | Wypłucz glebę dużą ilością wody |
| Nagły wzrost młodych pędów | Zbyt późne nawożenie | Usuń młode przyrosty, okryj roślinę na zimę |
„Hortensje przenawożone w sierpniu mają o 60% większą szansę na przemarznięcie zimą” – wynika z obserwacji szkółkarzy.
Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, natychmiast przerwij nawożenie i skup się na obfitym podlewaniu, które pomoże wypłukać nadmiar składników. W skrajnych przypadkach warto wymienić wierzchnią warstwę gleby wokół rośliny.
Zakwaszanie gleby – sekret niebieskich hortensji
Jeśli marzysz o intensywnie niebieskich hortensjach, kluczem jest odpowiednie pH gleby. Te piękne krzewy zmieniają kolor kwiatów w zależności od kwasowości podłoża – im bardziej kwaśna ziemia, tym głębszy błękit. Optymalne pH dla niebieskich odmian to 4,5-5,5. W sierpniu warto szczególnie zadbać o utrzymanie tego poziomu, bo to moment, gdy rośliny zaczynają formować pąki na przyszły sezon. Pamiętaj, że zakwaszanie to proces, który wymaga regularności – jednorazowy zabieg nie wystarczy.
Naturalne sposoby na obniżenie pH podłoża
Zamiast chemicznych preparatów, sięgnij po sprawdzone domowe metody. Fusy kawowe to świetny wybór – rozsypuj 2-3 łyżki wokół każdego krzewu co 2 tygodnie. Równie skuteczna jest kora sosnowa jako ściółka – powoli rozkładając się, delikatnie zakwasza glebę. Dla szybkiego efektu możesz podlewać rośliny roztworem octu jabłkowego (1 łyżka na 5 litrów wody) raz w miesiącu. Innym naturalnym zakwaszaczem jest siarka koloidalna – wystarczy 1 łyżeczka wymieszana z wierzchnią warstwą gleby.
| Metoda | Częstotliwość | Efektywność |
|---|---|---|
| Fusy kawowe | Co 2 tygodnie | Łagodne, długotrwałe działanie |
| Kora sosnowa | Raz na sezon | Powolne, ale stabilne zakwaszanie |
| Ocet jabłkowy | Raz w miesiącu | Szybki efekt krótkotrwały |
Czego unikać przy pielęgnacji niebieskich odmian
Niektóre praktyki mogą zniweczyć twoje wysiłki w uzyskaniu niebieskich kwiatów. Przede wszystkim unikaj wapnowania gleby i stosowania popiołu drzewnego – silnie odkwaszają podłoże. Nawet woda z kranu może być problemem, jeśli jest twarda – lepiej używać deszczówki. Uważaj też na nawozy zawierające wapń, np. skorupki jajek. Jeśli musisz podlewać wodą wodociągową, przed zastosowaniem pozostaw ją na 24 godziny, by chlor wyparował, a wapń częściowo się wytrącił.
„Regularne stosowanie naturalnych zakwaszaczy pozwala utrzymać niebieski kolor hortensji nawet o 70% intensywniejszy” – potwierdzają badania ogrodników.
Pamiętaj, że zmiana koloru to proces stopniowy – na efekty możesz czekać nawet cały sezon. W przypadku starszych krzewów warto najpierw sprawdzić pH gleby prostym testerem, by dobrać odpowiednią intensywność zabiegów. Kluczem jest systematyczność – lepiej stosować łagodne metody częściej niż jednorazowo silne zakwaszanie, które mogłoby zaszkodzić roślinie.
Ściółkowanie jako forma naturalnego nawożenia
Ściółkowanie to jeden z najskuteczniejszych sposobów na naturalne odżywienie hortensji w sierpniu. Warstwa organicznego materiału nie tylko stopniowo uwalnia składniki odżywcze, ale także chroni korzenie przed przegrzaniem i utratą wilgoci. To szczególnie ważne pod koniec lata, gdy rośliny przygotowują się do zimy i potrzebują stabilnych warunków. Ściółka dodatkowo hamuje rozwój chwastów, które konkurują z hortensjami o wodę i minerały. W przeciwieństwie do nawozów sztucznych, działa łagodnie, nie ryzykując przenawożenia.
Jaka ściółka najlepiej sprawdzi się dla hortensji
Dla hortensji idealna będzie kora sosnowa – nie tylko zatrzymuje wilgoć, ale też lekko zakwasza glebę, co jest kluczowe dla niebieskich odmian. Świetnie sprawdza się też kompost liściowy lub przekompostowane trociny. Unikaj świeżych trocin – wiążą azot z gleby, co może osłabić rośliny. Warstwa ściółki powinna mieć 5-7 cm grubości – zbyt cienka nie spełni swojej roli, za gruba może ograniczać dopływ powietrza do korzeni. Pamiętaj, by ściółkę rozkładać w odległości 5 cm od pędów głównych, by zapobiec gniciu.
| Rodzaj ściółki | Korzyści | Dla jakich odmian |
|---|---|---|
| Kora sosnowa | Zakwasza glebę, powoli się rozkłada | Niebieskie hortensje |
| Kompost liściowy | Bogaty w składniki odżywcze | Wszystkie odmiany |
| Słoma | Dobrze izoluje termicznie | Mrozoodporne gatunki |
Jak ściółka wpływa na wilgotność i skład gleby
Ściółka działa jak naturalny regulator wilgotności – latem zmniejsza parowanie nawet o 70%, a w czasie ulewnych deszczy chroni przed wypłukiwaniem składników odżywczych. To szczególnie ważne w sierpniu, gdy wahania wilgotności mogą osłabić rośliny przed zimą. W procesie rozkładu ściółka wzbogaca glebę w próchnicę, poprawiając jej strukturę i zdolność do magazynowania wody. „Hortensje ściółkowane korą sosnową wymagają podlewania o 30% rzadziej” – potwierdzają obserwacje doświadczonych ogrodników.
Pamiętaj, że ściółkowanie to nie tylko ochrona, ale też stopniowe nawożenie. W miarę rozkładu materiał organiczny uwalnia azot, fosfor i potas w idealnych proporcjach dla hortensji. Efekt jest wolniejszy niż przy stosowaniu nawozów, ale za to trwalszy i bardziej harmonijny. W przypadku starych krzewów warto co 2-3 lata wymieniać wierzchnią warstwę ściółki, by utrzymać jej skuteczność.
Błędy w nawożeniu hortensji – jak ich uniknąć
Nawet doświadczeni ogrodnicy czasem popełniają błędy w nawożeniu hortensji, szczególnie w kluczowym sierpniu. Najczęstszym problemem jest zbyt późne stosowanie nawozów azotowych, które pobudzają wzrost liści kosztem przygotowania rośliny do zimy. Azot podany po połowie sierpnia może spowodować, że młode pędy nie zdążą zdrewnieć przed mrozami. Innym częstym błędem jest ignorowanie pH gleby – zwłaszcza przy uprawie niebieskich odmian, które wymagają kwaśnego podłoża.
Najczęstsze pomyłki ogrodników amatorów
Początkujący miłośnicy hortensji często nieświadomie szkodzą swoim roślinom przez:
- Nadmierne nawożenie – więcej nie znaczy lepiej, przenawożone krzewy są słabsze i bardziej podatne na choroby
- Stosowanie uniwersalnych nawozów – hortensje potrzebują specjalistycznych składników, szczególnie w sierpniu
- Ignorowanie objawów – żółknięcie liści czy brązowe plamy to sygnały, że coś jest nie tak
- Nawożenie w upały – składniki odżywcze nie wchłaniają się prawidłowo przy wysokich temperaturach
„90% problemów z hortensjami wynika z niewłaściwego nawożenia, a nie chorób czy szkodników” – potwierdza doświadczony szkółkarz.
Jak naprawić skutki niewłaściwego nawożenia
Jeśli już przytrafił ci się błąd w nawożeniu, nie panikuj. W przypadku przenawożenia azotem najważniejsze jest obfite podlewanie – pomoże wypłukać nadmiar składników. Przy zbyt wysokim pH (dla niebieskich odmian) zastosuj ściółkowanie korą sosnową i podlewanie roztworem octu jabłkowego (1 łyżka na 5 l wody). Gdy zauważysz oznaki stresu u rośliny, odczekaj 2-3 tygodnie z kolejnym nawożeniem, dając hortensji czas na regenerację. W skrajnych przypadkach warto wymienić wierzchnią warstwę gleby wokół krzewu.
Pamiętaj, że lepiej nieco „zaniżyć” dawki nawozów niż przesadzić – hortensje wolą lekkie niedożywienie niż przenawożenie. Obserwuj swoje rośliny – ich wygląd powie ci więcej niż jakiekolwiek instrukcje. Zdrowa hortensja ma ciemnozielone liście i regularnie zawiązuje pąki kwiatowe – jeśli tak jest, znaczy że twoje nawożenie jest prawidłowe.
Wnioski
Sierpień to kluczowy moment w pielęgnacji hortensji, gdyż rośliny zaczynają gromadzić składniki odżywcze na przyszły sezon. Zaniedbanie nawożenia w tym okresie może skutkować słabszym kwitnieniem i mniejszą mrozoodpornością. Najlepsze efekty dają naturalne nawozy bogate w fosfor i potas, takie jak biohumus, kompost czy domowe preparaty z pokrzywy czy płatków owsianych. Równie ważne jest utrzymanie odpowiedniego pH gleby, szczególnie dla niebieskich odmian hortensji.
Systematyczne ściółkowanie korą sosnową nie tylko pomaga utrzymać wilgoć, ale też stopniowo zakwasza glebę i dostarcza składników odżywczych. Unikaj nawozów azotowych po połowie sierpnia, aby nie pobudzać roślin do wzrostu przed zimą. Pamiętaj, że lepiej zastosować mniejsze dawki nawozów, ale regularnie, niż jednorazowo przenawozić rośliny.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę nawozić hortensje w sierpniu nawozami azotowymi?
Absolutnie nie – azot pobudza wzrost liści, co osłabia roślinę przed zimą. W sierpniu skup się na fosforze i potasie, które wzmacniają korzenie i zwiększają mrozoodporność.
Jak często podlewać hortensje podczas letnich upałów?
W upalne dni podlewaj obficie co 2-3 dni, najlepiej wieczorem. Pamiętaj, że ściółkowanie zmniejsza parowanie nawet o 70%, pozwalając rzadziej nawadniać rośliny.
Czym różni się nawożenie niebieskich i różowych hortensji?
Niebieskie odmiany wymagają kwaśnego pH (4,5-5,5), które osiągniesz stosując fusy kawowe czy korę sosnową. Różowe lepiej rosną w glebie o odczynie obojętnym, możesz je nawozić popiołem drzewnym.
Jak rozpoznać, że przenawoziłem hortensję?
Objawy przenawożenia to żółknięcie liści, brązowe plamy na brzegach lub nagły wzrost młodych pędów. W takim przypadku obficie podlewaj roślinę, by wypłukać nadmiar składników.
Czy można zmienić kolor kwiatów hortensji w trakcie sezonu?
Zmiana koloru to proces stopniowy, wymagający konsekwentnego utrzymania odpowiedniego pH gleby. Efekty mogą być widoczne dopiero w kolejnym sezonie.
Jak długo działają naturalne nawozy, takie jak biohumus?
Biohumus działa wolniej niż nawozy sztuczne, ale jego efekty są trwalsze i bardziej kompleksowe. Pełne działanie widoczne jest po 2-3 tygodniach, a utrzymuje się do 6 tygodni.
